Eğitim, kazanılmış alışkanlıklarla faaliyet yönelişlerinin düzenlenmesidir. İnsan bilgiyi alır, yorumlar ve ona göre davranış geliştirir. İşte buna “eğitim” denir. İnsan iyi, güzel ve doğru davranışlar için eğitilebildiği gibi, kötü, çirkin ve yanlış davranışlar için de eğitilebilir. Eğitim iki tarafı keskin bir bıçak gibidir. İnsan nasıl eğitilirse o davranışta bulunur.
Eğitim eğiten ve eğitilenin karşılıklı etkileşimi ile oluşur. Eğitenin eğitilenden hem daha bilgili hem daha donanımlı olması gerekir. Yoksa eğitim gerçekleşemez. Bir de eğitimin amacı olması gerekir. Amacı olmayan eğitim verimli olmaz.
Eğitimin amacını kimler belirleyecektir ve neye göre belirleyeceklerdir. Her millet kendi kültürüne göre bir amaç belirler ve bunu uygulamaya koyar. Her millerin karakteri ve kültürü farklıdır, bu nedenle eğitimlerinin amacı da farklıdır.
Her eğitimin amacı çocuğa yeni alışkanlıklar kazandırmak, düşünülerek yapılan şeylerin alışkanlık haline gelmesini sağlamaktır. Gustave La Bon, “Eğitim şuurluyu şuursuz hâle geçirme sanatıdır” der.
Amaç, gerçekleştirmeye çalıştığımız bir nevi ülküdür. Ülküler ülkelere göre değişir. Almanya’da “genç bilimsel bir keşif yapabilecek bir âlet hâline getirmektir.” Bu nedenle Alman üniversiteleri her yıl yetiştirdikleri uzman sayısı ile iftihar ederler.
İngilizlere göre “eğitimin amacı, dengeli karakter tiplerini yetiştirmektir.” Nitekim Oxford Prof. Jowet’e “Okulunuz öğrencilerine neler verebiliyor?” sorusuna “Oxford, bir İngiliz centilmenine nasıl bir İngiliz centilmeni olabileceğini gösterir.”
Çocuğu şahsiyet sahibi yapmak, çevreden ve soydan gelen kabiliyetlerini güzel bir mecraya sokmak, kendisine, ailesine ve insanlığa faydalı hale getirmek ve iki cihanda mesut bir insan haline getirmektir.
Yüce Allah’ın da varlıkları ve insanları yaratma amacı vardır. Varlıkları yaratma amacı kendisini tanıtmak, insanı yaratma amacı da kendisini tanımlarını saplamaktır. Bu hususu yüce Allah “Ben insanları ve cinleri beni imanla tanısınlar ve itaatle ibadet etsinler için yarattım” (Zariyat, 51:56) buyurur.
Her insan kendisine bir amaç belirlemeli, hedefini seçmeli ve sonuç alabilmek için sürece odaklı bir şekilde çalışmalıdır. İnsan başkaları ile değil, kendisi ile yarışmalıdır. Sonucu değiştirmek için de başlangıçları değiştirmesi lazımdır. Yani çalışmayı metodu değiştirmelidir.
Sonuç olarak eğitimin amacı varlık ve eşya hakkında doğru bilgiler elde ederek doğru ve iyi davranışlar kazanmaktır. Başarı ahlakî ve doğru olanı yapabilmek ve insanın kendisine, ailesine, ülkesine ve çevresine faydalı olabilmektir.
